شکارچي فراخورشيدي ها
اواخر پاييز سال 88 گروهي بين المللي از اخترشناسان استراليا، آمريکا و انگلستان با استفاده از تلسکوپ آنگلو- استراليايي در نيوساوت ولز و رصدخانه ي کک در هاوايي موفق به کشف 4 سياره ي فراخورشيدي در اطراف دو ستاره ي نزديک به خورشيد شدند. سه تا از اين سياره ها، که جرمشان در بازه اي بين 3/5 تا 9/24 برابر جرم زمين تخمين زده شده است، به دور ستاره ي 61- سنبله (ستاره اي که از بسياري جهات شبيه خورشيد است) مي گردند. اين ستاره را که در فاصله ي 28 سال نوري از زمين قرار دارد، مي توان با چشم برهنه در آسمان ديد.
چهارمين سياره اي که اين گروه کشف کردند، سياره اي مشتري مانند است که پيرامون ستاره ي 23- ميزان مي گردد. در سال 1385/2006 نيز وجود سياره اي ديگر در اطراف اين ستاره (که در فاصله 84 سال نوري از زمين قرار دارد) تأييد شده بود. يکي از محققان اصلي اين کاوش دکتر هيو جونز، استاد دانشگاه هرفوردشاير است. اهميت سيارات فراخورشيدي، چشم انداز مأموريت کپلر و نقش منجمان آماتور در شکار چنين سياراتي، موضوعاتي بودند که در گپ کوتاه ماهنامه نجوم با وي مطرح شدند.
اخيراً گروه همکاران شما چهار سياره ي فراخورشيدي جديد کشف کرده اند. اين چهار سياره چگونه کشف شدند و چه ويژگي هايي دارند؟
ما براي کشف اين سياره ها از روش سرعت شعاعي يا همان انتقال دوپلري استفاده کرديم. يعني در طول زمان انتقال، خطوط طيفي ستاره ي هدف را بررسي کرديم. در حقيقت اين انتقال طيفي در حکم نشانه اي است که با کمک آن و با اطلاع از جرم ستاره و تناوب ظهور اين نشانه، مي توانيم جرم سياره را تخمين بزنيم. البته اين جرم درصد خطايي هم دارد که ناشي از خطاهاي اندازه گيري و مشخص نبودن زاويه ي انحراف مداري سياره با خط ديد ماست. تمام جزيياتي که ما به دست مي آوريم بر مبناي جرم و تناوب سياره در کنار جرم ستاره ي مادر است. درباره ي اين منظومه هاي جديدي که پيدا کرده ايم، ما بسيار خوش شانس بوديم چون ستاره هاي مادر آن ها و به ويژه ستاره ي61- سنبله، بسيار شبيه به خورشيد ما هستند و به همين سبب مي توان مشخصات سياره ها را بر مبناي تشابه ستاره ي مادر با خورشيد ارزيابي کرد.
ماده تاریک در اعماق زمین
محققان آزمایشگاهی زیرزمینی در قلب جنگلهای مینهسوتا شاهد دو برخورد تازه بودهاند، که میتوانند مرتبط با اولین آشکارسازی مستقیم ماده تاریک در جهان باشند و به تلاشهای 80ساله دانشمندان برای اثبات وجود این ماده اسرارآمیز که از لحاظ تئوری باید وجود داشته باشد، پایان دهند.
به گزارش نیچر، محققان پروژه «جستجوی برودتی ماده تاریک 2» با آشکارسازی تجربی ذرات فرضی ویمپ – ذرات سنگین با برهم کنش ضعیف – که شناختهشدهترین شکل ماده تاریک در جهان هستند، به امیدهای تازهای دست یافتهاند. آنها احتمال میدهند، ماده تاریک در برخوردهای ایجادشده توسط «ال.اچ.سی»، شتابدهنده عظیم هاردونی در سرن نیز وجود خودش را اثبات کند.
از دهه 1930 که برای اولینبار وجود ماده تاریک در جهان مطرحشده است، تاکنون دلایل متعددی برای اثبات وجود آن طرح شدهاند، از جمله آنها میتوان به مطالعات ساختار جهان و مسیر چرخش کهکشانها اشاره کرد. دانشمندان احتمال میدهند 85% از ماده موجود در جهان هستی ماده تاریک باشد.
چرا ستارگان هیچ گاه به هم نمی خورند؟
خورشید ما در قسمت معمولی کهکشان راه شیری قرار گرفته است. نزدیک ترین ستاره به ما پروکسیما قنطورس در 2/4 سال نوری از ما قرار دارد. میانگین فاصله ی ستاره ها در این محدوده کهکشان 5 سال نوری است.
ولی در خوشه های کروی که تراکم ستارگان زیاد است، چی؟ تلسکوپ هابل به دانشمندان امکان می دهد تا تراکم ستاره ها را در مرکز کهکشان به طور صحیح تعیین کنند. M15، محدوده ای از راه شیری است که در آنجا تراکم ستارگان 75 میلیون برابر تراکم ستارگان ناحیه ی اطراف خورشید است. در محدوده M15 فاصله ی بین ستارگان 013/0 (سیزده هزارم) سال نوری یا 860 واحد نجومی بین ستارگان است
پرواز بر فراز تپه ماهورهای مریخی: تصاویر جدید و فوق العاده از مریخ
بنظر می رسد انبوه تصاویر جالب مریخی که توسط مدارگرد مریخی HiRISE به سمت ما جریان پیدا کرده، تمامی ندارد! در تصاویر کیفیت بالای امروز از سطح مریخ، تپه ماهورهای زیبایی دیده می شوند که توسط بادهای مریخی تشکیل شده اند. در این نمای فوق العاده، به واقع قدرت و پویایی بادهای مریخی نمایش داده می شود!
تصویربرداری بر فراز منطقه ی «هلسپونتوس» (Hellespontus)، این ساختارهای در جریان را بر بروی سطح نشان می دهد: توده های بزرگ و روان ماسه که در طول سالها فرسایش ایجاد شده اند. بادهای مریخی ساختارهای بزرگ زمین شناختی را فرسایش و برهنه نموده اند و درنتیجه شرایط لازم را برای ساختن تپه ماهورها در این مناطق ایجاد کرده اند. تپه های هلالی شکل نشان می دهند که باد در جهت غرب به شرق(چپ به راست) می وزد.
نمایی تأثیرگذار از باقی مانده ی ابَرنواختر
یك ستاره جدید! احتمالا درخشانترین ابر نواختر در تاریخ مكتوب بشر، در سال 1006 میلادی در آسمان درخشید. بقایای ابر در حال گسترش این انفجار هنوز در صورت فلكی جنوبی گرگ دیده میشود و پرتوهای آن در طیف الكترومغناطیسی خود را نشان میدهند. این تصویر، تركیبی از دادههای آبی رنگ پرتو X ، دادههای زرد رنگ نور مرئی و دادههای قرمز رنگ در طول موجهای رادیویی است. ابر باقیمانده كه باقیمانده ابرنواختری SN 1006 نامیده میشود حدود 60 سال نوری پهنا دارد و بقایای یك كوتوله سفید در آن نهان است. كوتوله سفید، بخشی از یك سیستم دوتایی بوده كه مواد را به تدریج از همسایه خود ربوده است. سرانجام برافزایش جرم سبب یك انفجار هستهای حرارتی شده و كوتوله نابود شده است. از آنجا كه باقیمانده ابرنواختری 7000 سال نوری از زمین فاصله دارد، انفجار 7000 سال پیش از اینكه نورش در سال 1006 به زمین برسد، رخ داده است. امواج این انفجار ذرات را به انرژیهای بسیار بالا شتاب داده است و تصور میشود كه یكی از منابع پرتوهای مرموز كیهانی باشد.
عکس از: X-ray – NASA/CXC/Rutgers/G.Cassam-Chenai, J.Hughes et al.; Radio – NRAO/AUI/NSF/GBT/VLA/
غول خفته اي در کهکشان ما
مرکز کهکشان ما – راه شيري – واقعا ساکت و آرام است. درحالي که بسياري از کهکشانها ها داراي سياهچاله اي فعال در مرکز خود هستند که پرتوهاي قوي الکترو مغناطيس تابش مي کنند و يا جتهاي پر انرژي ماده از آنها به بيرون فوران مي کند. ولي گويا سياهچاله ي خاموش مرکز کهکشان ما نيز دارد خود را تکان مي دهد!
300 سال پيش، با يك فوران بزرگ، سياهچالهي مرکزي كهكشان راه شيري از خواب بيدار شد. اين امر نشان ميدهد که اين سياهچاله هماکنون در دوران کم فعاليت خود به سر مي برد.
تولد دوباره هابل
فضانوردانی که مشغول بروز رسانی تلسکوپ فضایی هابل بودند برای سومین بار و به مدت هفت ساعت جهت انجام تعمیراتی درون این سفینه اقدام به راهپیمایی فضایی کردند.
جان گرانسفلد، مکانیک ارشد و از مسافران شاتل آتلانتیس که جهت تغییر قطعات این تلسکوپ راهی مدار زمین شده، برای تعویض برخی مدارهای کامپیوتری این ماهواره، وارد بدنه آن شد. نکته قابل توجه درباره عملیات اخیر آن بود که بر اساس طراحی سازندگان تلسکوپ هابل، هیچگاه قرار نبوده چنین تعمیری در فضا بر روی این سفینه صورت گیرد.


